ప్రపంచంలో రెండో అతిపెద్ద ఆర్థిక శక్తిగా, సమానత్వాన్ని ప్రకటించుకునే కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ పాలిత చైనాలో సామాజిక అసమానతలు చర్చనీయాంశమయ్యాయి. భారతదేశంలోని కుల వ్యవస్థతో పోలికలు జరుగుతుండగా, చైనా ప్రభుత్వం మాత్రం ఇది కేవలం పరిపాలనాపరమైన విభజన మాత్రమేనని కొట్టిపారేస్తోంది. అయితే, 1950లలో మావో జెడాంగ్ ప్రభుత్వం పటిష్టం చేసిన 'హుకౌ' అంటే గృహ నమోదు విధానం ప్రజలను పుట్టుకతోనే గ్రామీణ, పట్టణ వర్గాలుగా విభజించిందని విమర్శలు ఉన్నాయి.

1959 నుంచి వారసత్వంగా మారిన ఈ హుకౌ హోదా వల్ల, గ్రామీణ ప్రాంతంలో పుట్టిన వ్యక్తి ఎంత కష్టపడినా పట్టణ పౌరుడికి లభించే హక్కులు పొందలేని పరిస్థితి ఏర్పడింది. ప్రముఖ రచయిత అరవిందన్ నీలకందన్ తన 'ఎ సోషల్ ధార్మిక్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా' పుస్తకంలో, ఈ విధానం సమానత్వానికి బదులు సరికొత్త అసమానతలను సృష్టించిందని పేర్కొన్నారు. ఆంత్రోపాలజిస్టులు సులామిత్ పాటర్, జాక్ పాటర్ కూడా దీనిని గ్రామీణ, పట్టణ ప్రజల మధ్య ఉన్న కులాల వంటి అడ్డుగోడగా అభివర్ణించారు.

పట్టణ హుకౌ ఉన్నవారికి నాణ్యమైన విద్య, అత్యుత్తమ వైద్యం, పెన్షన్లు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, రాయితీలతో కూడిన గృహ వసతి లభిస్తుండగా, గ్రామీణ హుకౌ ఉన్నవారు నగరాల్లో తక్కువ వేతనాలకే ప్రమాదకరమైన పనులు చేయాల్సి వస్తోంది. చైనీస్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హాంకాంగ్ (షెన్‌జెన్) ప్రెసిడెన్షియల్ ఛైర్ ప్రొఫెసర్ దీనిని 'అర్బన్ కాస్ట్ సిస్టమ్' అంటే పట్టణ కుల వ్యవస్థగా సంబోధించారు. 'డిప్లొమాటిక్ కొరియర్' అంతర్జాతీయ పత్రిక కూడా చైనా ఒకే దేశం-రెండు వర్గాలుగా విడిపోయిందని విశ్లేషించింది.

మరోవైపు, పీకింగ్ యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ జాంగ్ యివు వంటి మేధావులు భారతీయులు తమ కుల దృక్పథంతో చైనాను చూస్తున్నారని, హుకౌ కేవలం వలసల నియంత్రణకు తెచ్చిన పరిపాలనా సాధనమని వాదిస్తున్నారు. 'ది హిందూ' పత్రిక ప్రకారం, 2014 నుంచి చైనా ప్రభుత్వం ఈ తేడాలు తగ్గించేందుకు సంస్కరణలు చేపట్టింది. అయినప్పటికీ, 2025 చివరి నాటికి దేశ జనాభాలో నాలుగో వంతు అంటే దాదాపు 35.8 కోట్ల మంది పౌరులు 'ఫ్లోటింగ్ పాపులేషన్'గా నగరాల్లో హక్కుల కోసం పోరాడుతున్నారు.

చివరగా, పుట్టుక ఆధారితంగా అవకాశాలు, సామాజిక హోదా, ప్రభుత్వ వనరులు నిర్ణయించబడుతుంటే అది కుల లక్షణాలేనని, కానీ అంతర్వివాహాలు, అంటుముట్టు నమ్మకాలు లేకపోవడం వల్ల దీనిని సంప్రదాయ కుల వ్యవస్థ అనలేమని విశ్లేషణలు చెబుతున్నాయి. కమ్యూనిజం ముసుగులో హుకౌ వ్యవస్థ సృష్టించిన ఆర్థిక, సామాజిక అడ్డుగోడలు చైనా సమాజాన్ని రెండుగా చీల్చాయనేది మాత్రం వాస్తవం.